SPIS TREŚCI

Streszczenie

Dzieje aktotwórcy (Historia urzędu)

Zawartość

Układ

Udostępnianie

Hasła geograficzne

Materiały Pokrewne

Pozostałe Informacje

Bibliografia

Zawartość

Szef Administracji przy Generał-Gubernatorstwie Warszawskim 1915-1918

Szef Administracji przy Generał-Gubernatorstwie Warszawskim

Inwentarz zespołu PL, 1/532

Opracowanie Alicja Nowak

Dzieje aktotwórcy (Historia urzędu)

Wybuch I wojny światowej z udziałem mocarstw rozbiorowych: Austro-Węgier, Niemiec i Rosji, które znalazły się w przeciwnych obozach oraz fakt, że działania wojenne toczyły się również na ziemiach polskich, zmuszał państwa zaborcze do zajęcia stanowiska wobec tych terenów, aby zjednać sobie ich mieszkańców i korzystać z ich poparcia w walce z przeciwnikami.

Sprawa polska była częstym przedmiotem dyskusji na posiedzeniach niemieckiego rządu już od końca 1914 r. 27 XII 1914 r. niemiecki szef sztabu generalnego gen. piechoty Erich von Falkenhayn wydał rozkaz dotyczący zarządzania nowo zdobywanymi terenami Królestwa Polskiego. W wyniku ofensywy państw centralnych – Niemiec i Austro-Węgier – wiosną i latem 1915 r. Królestwo Polskie zostało zajęte przez ich wojska. W miarę zdobywania kolejnych terenów, na bieżąco były powoływane lokalne urzędy podległe władzom niemieckim lub austriackim. Zasadniczym ich zadaniem było organizowanie zaopatrzenia dla wojska oraz zapewnienie spokoju na tyłach walczących armii. W wyniku trzech umów między Niemcami i Austro-Węgrami ze stycznia (w Poznaniu), kwietnia (w Katowicach) i września 1915 r. (w Cieszynie) terytorium Królestwa Polskiego zostało podzielone pomiędzy te dwa kraje. Okupowany obszar podzielono na część północną – niemiecką i południową – austriacką. 3/5 obszaru Królestwa oraz jego stolica – Warszawa przypadły Niemcom. Granica podziału między obydwoma krajami była bardzo zbliżona do granic III rozbioru Polski, z tą różnicą że tym razem Piotrków znalazł się po stronie austriackiej, natomiast na prawym brzegu Wisły zasięg Austrii był mniejszy. Okupacja niemiecka objęła: większość guberni kaliskiej, połowę piotrkowskiej, gubernię warszawską, płocką, łomżyńską, siedlecką i suwalską. W późniejszym czasie wyłączono gub. suwalską i 4 powiaty gub. siedleckiej. Klasztor na Jasnej Górze został austriacką enklawą na terenie okupowanym przez Niemcy. Oba generał-gubernatorstwa zajmowały łącznie obszar około 100 000 km² i liczyły ponad 10 mln mieszkańców. Generał-gubernatorstwo niemieckie było nieco większe obszarowo i znalazły się w nim największe skupiska ludności – Warszawa i łódzki okręg przemysłowy.

Urząd Szefa Administracji Zarządu Cywilnego dla Polski zaboru rosyjskiego powołano do życia 23 VIII 1914 r. Nazwa ta kilkakrotnie ulegała zmianom. Początkowo siedzibą Zarządu Cywilnego był Wrocław, od maja 1915 r. przeniesiono ją do Kalisza, we wrześniu tr. zaś – do Warszawy. Najwyższym urzędem powołanym na okupowanym przez Niemców obszarze byłego zaboru rosyjskiego było Generał-Gubernatorstwo Warszawskie, utworzone na mocy rozporządzenia cesarza Wilhelma II z 24 VIII 1915 r. Na stanowisko generał-gubernatora mianowany został gen. Hans Hartwig von Beseler, zdobywca twierdzy Modlin (wówczas Nowogieorgijewsk). Miał on wyższą rangę niż generał-gubernator lubelski Erich von Diller, gdyż nie podlegał komendzie wojskowej, a bezpośrednio cesarzowi Niemiec. Generał-gubernator sprawował najwyższą władzę wojskową i cywilną w Gubernatorstwie. Podlegały mu wszystkie władze wojskowe i cywilne oraz oddziały wyznaczone do zabezpieczenia kraju i linii komunikacyjnych. Zadaniem generał-gubernatora było utrzymywanie porządku na podległym mu terenie i zaspokajanie podstawowych materialnych potrzeb mieszkańców. Generał-Gubernatorstwu Warszawskiemu podlegało 11 gubernatorów wojskowych urzędujących w większych miastach; każdemu z nich podlegało z kolei kilka powiatów.

Obok zarządu wojskowego istniał też odrębny urząd pod nazwą Zarząd Cywilny Generał-Gubernatorstwa Warszawskiego. Szefem administracji cywilnej był Wolfgang von Kries, wcześniejszy Szef Zarządu Cywilnego. Podlegał on kanclerzowi Rzeszy, Urzędowi Spraw Wewnętrznych oraz Generał-Gubernatorowi Warszawskiemu. Von Kries sprawował swój urząd do października 1917 r., po nim stanowisko przejął Sandt, a po śmierci Sandta aż do likwidacji okupacyjnych władz niemieckich w listopadzie 1918 r. Otto Adolf Ludwig von Steinmeister.

Ważną rolę w niemieckiej polityce na okupowanych ziemiach polskich aż do jesieni 1917 r. sprawował przedstawiciel niemieckiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych przy Szefie Administracji w Warszawie, ambasador von Mutius.

Przeprowadzono reorganizację cywilnych władz lokalnych, wprowadzając na wzór niemiecki stanowisko szefa powiatu (Kreisschef). Odmiennie niż pod okupacją austriacką, ludność miejscowa nie została dopuszczona do sprawowania urzędów. Szefami powiatów i ich zastępcami byli Niemcy sprowadzeni z Rzeszy (Reichsdeutsche). Szefowi Administracji podlegał cały zarząd wewnętrzny na okupowanym terenie: administracja ogólna, zarząd komunalny, sprawy sanitarne i weterynaryjne, wyznaniowe, oświatowe, kulturalne, zarząd finansowy, sprawy gospodarcze (rolnictwo, aprowizacja mieszkańców, handel, przemysł, górnictwo, leśnictwo), sprawy policyjne, cenzura wydawnictw i korespondencji.

Cywilnemu zarządowi podlegało także sądownictwo, sprawy gospodarcze oraz wyspecjalizowane urzędy, jak Krajowy Urząd Zbożowy i Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa. Również urzędy powiatowe (w liczbie 29) i lokalne prezydia policji (2) podlegały zarządowi cywilnemu. Władzę cywilną w powiatach sprawowali naczelnicy powiatów i ich zastępcy.

Założeniem polityki niemieckiej na okupowanych terenach polskich było zaprowadzenie porządku, wykorzystywanie rezerw gospodarczych dla potrzeb prowadzonej wojny oraz pozostawienie u ludności możliwie dobrego wspomnienia o rządach niemieckich. W tym celu przeprowadzono pewne koncesje w sprawach szkolnictwa, języka nauczania, zakładano też złagodzenie cenzury, zezwolenia na obchody rocznicowe o wydźwięku antyrosyjskim. Od stycznia 1916 r. powyższy program miał zostać uzupełniony o cele polityczne, jak wspieranie postaw antyrosyjskich o pielęgnowanie w społeczeństwie polskim przekonania, że jakaś forma państwowości polskiej może być realna tylko w oparciu o Niemcy.

Władze niemieckie wprowadziły w Generał-Gubernatorstwie Warszawskim gospodarkę przymusową (Zwangswirtschaft). Oparta była ona na rekwizycjach na potrzeby Niemiec oraz na ustanowieniu zarządców przymusowych w przedsiębiorstwach należących do obywateli państw, z którymi Niemcy prowadziły wojnę. Pod zarządem przymusowym znalazły się ponadto przedsiębiorstwa, których produkcja miała znaczenie dla interesów Rzeszy: liczne zakłady tekstylne w Łodzi, okręgu łódzkim i w Warszawie, warszawski zakład energetyczny, fabryka zapałek w Częstochowie będąca jedynym dostawcą tego wyrobu na terenie b. Królestwa Polskiego, odlewnie żelaza, zakłady wyrobów emaliowanych, zakłady w Zawierciu i Sosnowcu. Zarządców przymusowych mianował Szef Administracji.

Mimo pierwotnego założenia o pozostawieniu „dobrego wspomnienia po niemieckich rządach” władze okupacyjne prowadziły na ziemiach polskich gospodarkę rabunkową. Rekwirowano żywność, metale, zwłaszcza miedź, a także wełnę, bawełnę, jedwab, gumę, maszyny produkcyjne lub przynajmniej elementy niezbędne do ich funkcjonowania. Zakłady produkcyjne, które nie znalazły się pod zarządem przymusowym, były zamykane. W początkach 1916 r. 43% zakładów było nieczynnych, inne pracowały w ograniczonym zakresie. Celowo niszczono przemysł hutniczy i włókienniczy. Prowadzono rabunkową gospodarkę leśną. W niektórych okręgach bezrobocie wśród robotników sięgało 70%. Niedostatek żywności powodował drożyznę i głód, a w ślad za tym inne negatywne zjawiska: epidemie chorób, przemyt, nielegalny handel. Władze przeprowadzały werbunek wśród osób bezrobotnych do pracy w Niemczech, w niemieckich zakładach przemysłowych i gospodarstwach rolnych. 4 X 1916 r. Beseler wydał rozporządzenie „o zwalczaniu wstrętu do pracy”.

W ramach kształtowania dobrego wrażenia o rządach niemieckich przywrócone zostały dawne nazwy twierdz: Modlin zamiast Nowogieorgijewsk, Dęblin zamiast Iwangorod. Zezwolono na działanie organizacji „Macierz Szkolna” oraz na obchody rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja w 1916 r. W listopadzie 1915 r. otwarto w Warszawie uniwersytet i politechnikę, z kadrą profesorską w znacznej mierze polską, choć administracja biurowa na obu uczelniach była niemiecka. Nadano też gminom i powiatom samorząd, zorganizowany na wzór niemiecki.

Już od końca 1914 r. funkcjonował urząd cenzury wojennej pod nazwą Zarząd Prasy (Presseverwaltung). Jego szefem został tajny radca rządu Georg Cleinow. Celem Zarządu Prasy była ścisła kontrola publikacji: zwalczanie wpływów austriackich, kształtowanie w Polakach postaw antyrosyjskich, wspieranie interesów niemieckich na ziemiach polskich. Zarząd Prasy miał swoje filie we Włocławku, Płocku i Częstochowie. Zakładane były gazety o proniemieckim nastawieniu (od lutego 1915 t. „Deutsche Lodzer Zeitung”, od lipca tr. łódzki tygodnik „Deutsche Post”, a od sierpnia tr. „Deutsche Warschauer Zeitung”) oraz gazety żydowskie, głównie w okręgu łódzkim, gdzie były największe skupiska Żydów i Niemców. Wraz z zajęciem Warszawy przez Niemców, z Łodzi do Warszawy została przeniesiona także siedziba Zarządu Prasy. Zarząd został włączony, jako wydział, do Urzędu Szefa Administracji. Jego szef, Cleinow, otrzymał dużą swobodę działania. 25 września 1915 r. została wprowadzona cenzura prewencyjna (Vorzensur) wszystkich wydawnictw, szczególnie czujna w przypadku prasy.

Rozporządzenia okupacyjnych władz niemieckich publikowane były w dwóch językach: niemieckim i polskim. Początkowo oficjalnym organem był „Amtsblatt der Kaiserlich-Deutschen Behörden in Warschau – Gazeta Urzędowa Władz Cesarsko-Niemieckich w Warszawie”, a od 11 IX 1915 r. „Verordnungsblatt für das General-Gouvernement Warschau – Dziennik Rozporządzeń dla Jenerał-Gubernatorstwa Warszawskiego”.

Urząd Szefa Administracji w strukturze organizacyjnej Generał-Gubernatorstwa Warszawskiego – schemat

Generał-Gubernatorstwo Warszawskie (General Gouvernement Warschau)

Szef Administracji przy Generał-Gubernatorstwie Warszawskim(Verwaltungschef beim Gen.-Gouv. Warschau)

Urzędy powiatowe	Prezydia Policji w Warszawie i Łodzi	Sąd Wyższy
Kreischef	Polizei-Präsidium	Obergericht
		Sądy Okręgowe
		Bezirksgerichte
		Sądy Gminne
		Gemeindegerichte
		Sądy Pokoju
		Friedensgerichte

Schemat organizacyjny na podstawie Wstępu do inwentarza grupy zespołów pod nazwą Niemieckie Władze Okupacyjne na trenie b. Królestwa Polskiego, oprac. Grzegorz Bartnik, 1978 r., s. 36.

Do Spisu Treści

Zawartość

Zawartość zespołu jest bardzo zróżnicowana. Można umownie wyodrębnić kilka grup tematycznych, mniej lub bardziej jednorodnych treściowo:

Sygnatury	Zawartość
Sygn. 1-12	Raporty (kwartalne i półroczne) Zarządu Cywilnego i Szefa Administracji przy Generał-Gubernatorstwie Warszawskim; część raportów jest z załącznikami; raporty zawierają szczegółowe relacje ze stanu gospodarki na okupowanych terenach polskich. Kolejne sprawozdania są coraz obszerniejsze i bardziej szczegółowe, zawierają też wielostronicowe załączniki omawiające stan zatrudnienia w urzędach, sprawozdania dot. łączności, sytuację majątków, które znalazły się pod zarządem przymusowym
Sygn. 13-52	Korespondencja Szefa Administracji z podległymi mu urzędami terenowymi; wykazy firm znajdujących się pod zarządem przymusowym, sprawozdania z działalności przedsiębiorstw. Ta grupa akt dotyczy różnorodnych problemów gospodarczych: odpisy rozporządzeń Szefa Administracji w sprawach gospodarczych, porządkowych i wojskowych, korespondencja dot. aprowizacji (głównie zaopatrzenia w ziemniaki i węgiel), rozporządzenia odnoszące się do przedsiębiorstw pod zarządem przymusowym, nominacje dla zarządców. Taryfy transportowe. Korespondencja dot. pomocy dla niemieckich osadników w GGW. Sprawy rekwizycji na potrzeby wojska
Sygn. 53	Wykaz książek zakazanych
Sygn. 54	Biuletyn Wydziału Spraw Międzynarodowych przy Piotrogrodzkiej Radzie Delegatów Robotniczych i Żołnierskich
Sygn. 55	Wycinki prasowe z artykułami o tematyce wojennej
Sygn. 56-104	Cenzura wydawnictw prowadzona przez Zarząd Prasy, w tym m.in.: materiały Rady Głównej Opiekuńczej (sprawozdania z działalności i wydawnictwa Rady), jednodniówki szkolne, wydawane przez młodzież szkół średnich, fragmenty Kalendarzy Robotniczych, artykuły dot. aprowizacji w czasie wojny
Sygn. 105-107	Internowanie Józefa Piłsudskiego
Sygn. 108-109	Ogłoszenia władz niemieckich
Sygn. 110-111	„Gazeta Urzędowa Władz Cesarsko-Niemieckich w Warszawie” – bezpłatny dodatek do „Deutsche Warschauer Zeitung”; rozporządzenie gen.-gubernatora v. Beselera dot. sądownictwa
Sygn. 112-147	„Dziennik Rozporządzeń dla Jenerał-Gubernatorstwa Warszawskiego”; rozporządzenia dotyczące ruchu ludności, spraw gospodarczych, paszportowych, cenzury, zaopatrzenia w żywność, spraw sanitarnych, statuty wyższych uczelni, ordynacja wyborcza dla Warszawy; wykazy zagubionych i odnalezionych paszportów
Sygn. 148-259	Listy z Ameryki (od emigrantów do rodzin zamieszkałych na terenie Generał-Gubernatorstwa Warszawskiego). [W kilku listach emigrantów żydowskich (sygn. 162, 199, 229, 238, 245, 250) brak jest daty, natomiast podano inne oznaczenie czasu zastosowane w listach, ponieważ tradycyjnie wychowani Żydzi stosowali opis religijny na oznaczenie czasu. Cheszwan to nazwa żydowskiego miesiąca, któremu w kalendarzu gregoriańskim odpowiadają październik i listopad. Parsza to fragment Tory czytany w kolejne soboty w domach modlitwy. Parsza „Lech Lecha” czytana jest w miesiącach październik/listopad, parsza „Wajera” w styczniu, a parsza „Waigasz” w grudniu/styczniu]
Sygn. 260	Notatki Hermana Rappaporta
Syn. 261-265	jednostki włączone do zespołu w 2017 r.

Do Spisu Treści

Układ

W kolejności sygnatur.

Konkordancja sygnatur

Sygn. dawne:	Sygn. aktualne:
1	1
2	2
3, 3/1, 3/2	3
4, 4/1, 4/2, 4/3	4
5, 5/1, 5/2, 5/3	5
6, 6/1, 6/2, 6/3	6
7, 7/1, 7/2, 7/3	7
8, 8/1	8
9, 9/1, 9/2, 9/3	9
10, 10/1, 10/2, 10/3	10
11, 11/1, 11/2, 11/3	11
12, 12/1, 12/2, 12/3	12
13/1	156
13/2	164
13/3	150
13/4	175
13/5	178
13/6	185
13/7	187
13/8	190
13/9	192
13/10	194
13/11	201
13/12	202
13/13	208
13/14	209
13/15	213
13/16	225
13/17	224
13/18	227
13/19	236
13/20	237
13/21	242
13/22	243
13/23	244
13/24	152
13/25	153
13/25	154
13/26	155
13/27	162
13/28	163
13/29	239
13/30	240
13/31	241
13/32	169
13/33	174
13/34	177
13/35	180
13/36	181
13/37	183
13/38	184
13/39	186
13/40	189
13/41	191
13/42	193
13/43	196
13/44	197
13/45	198
13/46	203
13/47	207
13/48	216
13/49	221
13/50	230
13/51	231
13/52	245
13/53	246
13/54	247
13/55	248
13/56	249
13/57	166
13/58	250
13/59	212
13/60	219
13/61	149
13/62	151
13/63	251
13/64, 13/65	222
13/67	158
13/68	159
13/69	167
13/70	160
13/71	161
13/72	165
13/73	168
13/74	172
13/75	170
13/76	171
13/77	173
13/78	179
13/79	182
13/80	188
13/81	200
13/82	205
13/83	206
13/84	195
13/85	214
13/86	215
13/87	252
13/88	211
13/89	218
13/90	199
13/90	220
13/90	229
13/90	238
13/91	217
13/92	223
13/93	253
13/94	228
13/95	232
13/96	233
13/97	234
13/98	235
13/99	176
13/100	254
13/101	255
13/102	256
13/103	257
13/104	148
13/105	210
13/106	204
13/107	226
13/108	157
13/109-13/118	258
13/119	259
14	13
15	14
16	15
17	16
18	17
19	18
20	19
21	20
22	21
23	22
24	23
25	24
26	25
27	26
28	27
29	28
30	29
31	30
32	31
33	32
34	33
35	34
36	35
37	36
37	37
37	38
38	39
39	40
40	41
41	42
42	43
43	44
44	45
45	46
46	47
47	48
48	49
49	50
50	51
51	52
52	53
53	54
54	55
55/1 - 55/10	56
56/1	57
56/2	58
56/3	59
56/4	60
56/5	61
56/6	62
56/7	63
56/8	64
56/9	65
56/10	66
56/11	67
56/12	68
56/13	69
56/14	70
56/15	71
56/16	72
56/17	73
56/18	74
56/19	75
56/20	76
57/1	77
57/2	78
57/3	79
57/4	80
58/1	81
58/2	82
58/3	83
58/4	84
59/1-59/14	85
59/15-59/24	86
59/25 - 59/36	87
59/37 - 59/44	88
60/1	89
60/2	90
60/3	91
60/4	92
60/5	93
60/6	94
60/7	95
60/8	96
60/9, 60/10	97
60/11	98
60/12	99
60/13	100
60/14	101
60/15	102
60/16	103
61	104

Jednostki przeniesione z zespołu Generał-Gubernator Warszawski:

Sygn. dawne:	Sygn. aktualne:
57 (w zespole Gen. Gub.)	105
58 (w zespole Gen. Gub.)	106
59 (w zespole Gen. Gub.)	107

Do Spisu Treści

Udostępnianie - Ograniczenia

Zespół nie jest zmikrofilmowany.

Reprodukowanie

Prawa własności należą do Skarbu Państwa.

Do Spisu Treści

Inne Materiały Pokrewne

Cesarsko-Niemieckie Generał-Gubernatorstwo Warszawskie

Cesarsko-Niemieckie Prezydium Policji. Wydział Materiałów Opałowych

Urząd Materiałów Pędnych przy Generał Gubernatorstwie Warszawskim

Do Spisu Treści

Hasła geograficzne

Do Spisu Treści

Hasła osobowe

Do Spisu Treści

Informacje dodatkowe

Dzieje przechowywania

Akta wytworzone przez niemiecką administrację na ziemiach polskich przed wycofaniem się władz niemieckich z okupowanych terenów miały zostać wywiezione do Niemiec. Akta o mniejszym znaczeniu przeznaczone zostały do zniszczenia. Tylko niewielką część akt Niemcy planowali przekazać władzom polskim. Po I wojnie światowej do Archiwum Wojskowego w Warszawie trafiło ponad 1700 mb. akt wytworzonych przez działające tu podczas wojny urzędy niemieckie. Później akta przechowywane były w Archiwum Akt Nowych. Na początku października 1939 r. Niemcy opieczętowali wszystkie dokumenty władz i urzędów okupacyjnych z lat 1915-1918. W listopadzie tegoż roku niemal wszystkie akta zostały przewiezione do Poczdamu, gdzie uległy zniszczeniu podczas bombardowań w 1945 r.

W Archiwum Akt Nowych pozostało 36 jednostek archiwalnych i niewielka ilość variów i dissolutów. Materiały te wraz z drukowanymi sprawozdaniami Szefa Administracji zostały przekazane do Archiwum Głównego Akt Dawnych. Z ocalałych dokumentów w latach 70. XX w. został w AGAD utworzony zbiór zespołów pod nazwą Niemieckie Władze Okupacyjne na terenie byłego Królestwa Polskiego (nr zbioru: 314). W skład tego zbioru weszły cztery zespoły:

1. Cesarsko-Niemieckie Generał-Gubernatorstwo w Warszawie;

2. Szef Administracji przy Generał-Gubernatorstwie Warszawskim;

3. Cesarsko-Niemieckie Prezydium Policji w Warszawie. Wydział Materiałów Opałowych;

4. Urząd Materiałów Pędnych.

Komisja Metodyczna AGAD na posiedzeniu 9 XI 2010 r. podjęła decyzję o utworzeniu czterech odrębnych zespołów i ich reinwentaryzacji. W 2017 r. do zespołu włączono 4 j.a. przekazane z AP-Warszawa.

Jak cytować?

AGAD, Szef Administracji

Opracowanie

Zespół Szef Administracji przy Generał-Gubernatorstwie Warszawskim wchodził wcześniej w skład grupy zespołów Niemieckie Władze Okupacyjne na terenie byłego Królestwa Polskiego. W 1978 r. mgr Grzegorz Bartnik opracował do niej inwentarz z obszernym wstępem. Inwentarz zawierał ogólny wstęp odnoszący się do całej grupy zespołów, schematy przedstawiające strukturę organizacyjną, obsadę personalną i kompetencje Generał-Gubernatorstwa Warszawskiego oraz czteroczęściowy inwentarz, osobny dla każdego z czterech zespołów wchodzących w skład grupy. Każdy z inwentarzy zaczynał się od sygn. 1. Akta w poszczególnych zespołach zostały ułożone według wydziałów, a w ich obrębie rzeczowo. Do inwentarza dołączono konkordancję sygnatur oraz wykaz nadawców listów kierowanych przez emigrantów z Królestwa Polskiego do rodzin pozostałych w kraju. Opis jednostek w inwentarzu obejmował: sygnaturę, tytuł/treść, daty, opis zewnętrzny, sygnatury dawne i uwagi. Część jednostek miało sygnatury złożone, np. 55/1-10 (10 pozycji inwentarzowych, 1 jednostka fizyczna). Paginacja w części jednostek była niekonsekwentna. Zdarzały się rażące błędy, zwłaszcza w opisach listów emigrantów. Dodatkowo ze wszystkich listów utworzono wówczas jedną jednostkę archiwalną (dawna sygn. 13/1-119, obecnie sygnatury 148-259).

Podczas reinwentaryzacji tych akt zaszła potrzeba wyodrębnienia czterech zespołów, ponieważ według zarządzenia Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z 9 III 1999 r. przepisy określające zasady sporządzania inwentarzy książkowych dla grup zespołów straciły moc. Komisja Metodyczna AGAD na posiedzeniu w dn. 9 XI 2010 podjęła decyzję o podziale grupy zespołów na odrębne zespoły i nadaniu im nowych numerów.

Do zespołu Szef Administracji przy Generał-Gubernatorstwie Warszawskim opracowano obecnie osobny wstęp. Jednostkom archiwalnym w zespole nadano nową, ciągłą sygnaturę. W razie potrzeby jednostki zostały na nowo spaginowane. Aneksy do sprawozdań Zarządu Cywilnego i Szefa Administracji, tworzące wcześniej odrębne jednostki archiwalne, zostały dołączone do właściwych sprawozdań. Jednostki złożone z różnorodnych materiałów, np. utworów poetyckich czy publicystyki, zostały podzielone tak, aby jednej jednostce odpowiadała jedna pozycja w inwentarzu. W przypadkach, gdy było to możliwe (np. materiały do jednodniówek młodzieżowych), treść jednostki została szczegółowo przedstawiona. Tytuły w języku niemieckim zostały przetłumaczone na język polski. Cześć listów emigrantów została napisana w języku jidysz w alfabecie hebrajskim. Za ich odczytanie autorka inwentarza dziękuje Pani Monice Polit z Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Do zespołu włączono 3 j.a. dotyczące internowania Józefa Piłsudskiego (sygn. 105-107), które wcześniej błędnie włączono do zespołu Generał-Gubernator Warszawski. Z variów i dissolutów Oddziału II, wyodrębnionych w trakcie porządkowania zasobu, dołączono też liczną grupę gazet urzędowych, wydawanych przez władze niemieckie w Warszawie a zawierające akty prawne wprowadzone przez władze okupacyjne (sygn. 112-147).

Opis inwentarzowy jednostki zawiera obecnie następujące elementy: sygnatura, tytuł, daty, języki, ilość stron, opis zewnętrzny, sygnatury dawne, aneksy i uwagi. Do inwentarza opracowano indeksy: osobowy i geograficzny oraz konkordancję sygnatur. W kolumnie sygnatur dawnych w kilku przypadkach sygnatury powtarzają się. Wynika to z faktu, że trzy jednostki (sygn. dawne 13/90, 13/97 i 37) składały się wcześniej z różnorodnych materiałów, połączonych dość przypadkowo, np. listów różnych nadawców). Obecnie utworzono z każdej z nich 2 lub więcej odrębnych jednostek archiwalnych.

Jednostkę o sygn. 260 utworzono z odręcznych notatek Hermana Rappaporta, dotyczących treści listów emigrantów.

Jednostki zostały przepakowane do nowych obwolut i pudeł bezkwasowych.

Do Spisu Treści

Bibliografia

Bartnik G., Wstęp do inwentarza grupy zespołów pod nazwą Niemieckie Władze Okupacyjne na terenie b. Królestwa Polskiego, oprac. 1978, maszynopis

Basler W., Deutschlands Annexionspolitik in Polen und im Baltikum 1914-1918, Berlin 1962

Bobrzyński M., Wskrzeszenie państwa polskiego. Szkic historyczny 1914-1923, t. 1, Krakow 1920

Grosfeld L., Polityka państw centralnych wobec sprawy polskiej w latach pierwszej wojny światowej, Warszawa 1962

Knebel J., Rząd pruski wobec sprawy polskiej w latach 1914-1918, Poznań 1963

Krajewska H., Niemieckie władze okupacyjne na terenie byłego Królestwa Polskiego [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych. Przewodnik po zasobie, t. II Epoka porozbiorowa, oprac. zbiorowe pod red. F. Ramotowskiej, Warszawa 1998, s. 729-731

Kutrzeba S., Polska odrodzona 1914-1922, Warszawa 1922

Nowak A., Niemieckie władze okupacyjne na terenie byłego Królestwa Polskiego [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych. Informator o zasobie archiwalnym, oprac. zbiorowe pod red. D. Lewandowskiej, Warszawa 2008, s. 500-503

Pajewski J., Odbudowa państwa polskiego 1914-1918, Poznań 2005

Piszczkowski T., Odbudowanie Polski 1914-1921. Historia i polityka, Londyn 1969

Rappaport H., Źródła do dziejów okupacji niemieckiej w Królestwie Polskim w czasie pierwszej wojny światowej w pozostałościach akt Generał-Gubernatorstwa Warszawskiego [w:] „Archeion”, t. LII, Warszawa 1969, s. 39-56

Roth P., Die politische Entwicklung in Kongress-Polen während der deutschen Okkupation, Leipzig 1919

Do Spisu Treści

Zawartość