SPIS TREŚCI

Streszczenie

Dzieje aktotwórcy (Historia urzędu)

Zawartość

Udostępnianie

Indeksy Rzeczowe

Materiały Pokrewne

Pozostałe Informacje

Inne inwentarze

Bibliografia

Zawartość

Akta dotyczące szpitali 1820-1883

Akta sal ochron dla dzieci 1856-1870

Akta domów schronienia 1783, 1811-1870

Legaty osób świeckich i duchownych 1820-1906

Księgi rachunkowe. 1854-1869

Akta różne, dołączane do zespołu w trakcie porządkowania 1829-1870

Rada Główna Opiekuńcza Szpitali, 1783, 1811-1906

Inwentarz zespołu PL, 1/224

Opracowały: Małgorzata Kośka, Dorota Lewandowska

Dzieje aktotwórcy (Historia urzędu)

Rada Główna Opiekuńcza Szpitali została powołana przez Radę Administracyjną Królestwa Polskiego na mocy postanowienia z dnia 16/28 VIII 1832 r.

Organizacyjnie Rada miała być związana z Komisją Rządową Spraw Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego. Rada Główna Opiekuńcza przejęta tym samym kompetencje Rady Głównej. Dozorczej Szpitali, powołanej przy Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji przez namiestnika Królestwa Polskiego w dniu 2 XII 1817 r. (do tego czasu sprawy szeroko pojętej dobroczynności należały do ministra spraw wewnętrznych).

Istniejące przy komisjach wojewódzkich rady dozorcze szpital zostały zastąpione w 1832 r. przez rady szczegółowe opiekuńcze dla każdej placówki oddzielnie. Prezesem Rady Głównej Opiekuńczej byt z urzędu dyrektor generalny poczt, a tworzyli ją, wiceprezes Komisji Województwa Mazowieckiego, zastępca prezydenta Warszawy, duchowny wskazany przez Komisję Rządową Spraw Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego, dwaj obywatele znani z działalności dobroczynnej i trzej asesorowie. W skład rad szczegółowych opiekuńczych wchodzili opiekun prezydujący, trzej obywatele znani z dobroczynności i lekarz. Mianowała ich Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego na wniosek Rady Głównej Opiekuńczej. Ponadto w każdym obwodzie (powiecie) jedna z rad szczegółowych, wskazana przez Radę Główną, byka radą opiekuńczą obwodową. Rada Główna Opiekuńcza miała bezpośredni nadzór nad ochronami dla dzieci, zakładami dla chorych, ubogich, sierot i podrzutków.

Rady szczegółowe zarządzały majątkiem danego zakładu lub szpitala (spadki, darowizny itp.), decydowały o przyjęciu pensjonariuszy, o umorzeniu kosztów leczenia, zawierały umowy na dostawy leków i żywności, przygotowywały projekty budżetów rocznych. Ze swej działalności obowiązane byty składać raporty roczne do Rady Głównej Opiekuńczej. Zmiany w działalności Rady przyniosła ustawa dla szpitali cywilnych z dnia 18 II/2 III 1842 r. Szpitale i zakłady dobroczynne przeszły pod władzę Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych, Rada Główna Opiekuńcza stała się organem o bardzo ograniczonych kompetencjach. Samodzielnie Rada mogła jedynie zatwierdzać etaty, sprawdzać sprawozdania, rachunki i pokwitowania, przygotowywać przepisy dla rad szczegółowych. Za zgodą Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych Rada nadzorowała istniejące zakłady, zarządzała ich kapitałami, ustanawiała budżety i dzieliła zasiłki rządowe, zakładała nowe instytucje dobroczynne, mianowała i zwalniała urzędników, powoływała do życia rady szczegółowe.

Zmienił się także skład Rady — przewodniczył prezes, powoływany przez cesarza, a w jej skład weszli: Główny Inspektor Służby Zdrowia, wszyscy gubernatorzy cywilni, prezydent Warszawy, Główny Naczelnik Biura Kontroli i Rachunków Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych, pomocnik Głównego Inspektora Służby Zdrowia, radca prawny Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych, Radca Farmaceutyczny Rady Lekarskiej, wszyscy prezydujący w radach szczegółowych szpitali i zakładów dobroczynnych warszawskich. Ponadto wśród członków Rady miał znajdować się wyższy duchowny, prawnik, budowniczy, członek warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności i zasłużeni dobroczyńcy.

W guberniach ciężar zarządzania dobroczynnością spoczywał na gubernatorach cywilnych, którzy byli zobowiązani do ścisłej współpracy z Radą Główną Opiekuńczą. Wszelkie towarzystwa dobroczynne, działające poza strukturą Rady miały obowiązek informowania o swojej działalności i składania z niej sprawozdań do Rady.

Na podstawie sprawozdań rad szczegółowych i innych placówek dobroczynnych Rada sporządzała raporty kwartalne o stanie funduszów i instytucji, i przedkładała je Komisji Rządowej. Wszelkie kwestie sporne pomiędzy Radą Główną Opiekuńczą a Komisją Rządową Spraw Wewnętrznych i Duchownych rozstrzygała Rada Administracyjna Królestwa Polskiego.

W podległości do Rady Głównej pozostawały zakłady dobroczynne prowadzone przez Kościół. Zarząd szpitalami parafialnymi należał do tak zwanych dozorów parafialnych, tworzonych przez dozorców — parafian i proboszcza. Szpitale te miały nazywać się domami schronienia dla starców i kalek. Opiekę nad innowiercami sprawowały odpowiednie organa — kolegia kościelne dla ewangelików i dozory bóżnicze dla Żydów. Dozory i kolegia były podporządkowane radzie szczegółowej obwodowej z danego terenu.

Na mocy ukazu z dnia 19/31 VI 1870 r. Rada Główna Opiekuńcza i rady szczegółowe zostały zniesione. Wszystkie zakłady dobroczynne przeszły pod zarząd Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Zarząd bezpośredni oddano w ręce gubernialnych i powiatowych rad dobroczynności publicznej. Od momentu zniesienia Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych (1868 r.) do czasu likwidacji Rady Głównej Opiekuńczej jej sprawami zarządzał Komitet Urządzający.

Do Spisu Treści

Zawartość

Zespół Rada Główna Opiekuńcza obejmuje akta z lat 1783, 1811-1889, 1906. Liczy 598 jednostek archiwalnych — 8 mb. Akta to przede wszystkim poszyty i księgi, sporadycznie akta luźne. Duża część akt jest uszkodzona przez korniki, nosi ślady zagrzybienia i pleśni.

Akta w registraturze grupowane były tematycznie — grupy akt wyodrębniano kolorowymi wypustkami.

Akta w zespole zostały zgrupowane w kilku działach. Są to:

— akta dotyczące szpitali (fundusze, remonty, etaty), głównie z guberni radomskiej, kieleckiej, kaliskiej, warszawskiej i suwalskiej (nr 1-59, 592-596);

— akta sal ochron dla dzieci (administracja funduszami), głównie z guberni radomskiej (nr 60-73);

— akta domów schronienia (fundusze, remonty, etaty), głównie z guberni radomskiej, płockiej i łomżyńskiej (nr 74-273);

— legaty osób świeckich i duchownych na rzecz instytucji dobroczynnych (nr 274-437, 597-598);

— Księgi rachunkowe (rachunki z kas domów dla sierot i starców — roczne) z miast guberni warszawskiej — Góry Kalwarii, Grójca, Kutna, Łowicza, Mieni, Skierniewic, Włocławka i Ciechocinka (nr 438-588);

— akta różne, dołączane do zespołu w trakcie porządkowania (nr 588-591); część z nich została dołączona w inwentarzu do właściwych działów..

Do Spisu Treści

Udostępnianie - Ograniczenia

Udostępnianie - Ograniczenia

Zespół nie jest zmikrofilmowany.

Reprodukowanie

Prawa własności należą do Skarbu Państwa.

Do Spisu Treści

Inne Materiały Pokrewne

Materiały dotyczące Rady w AGAD znajdują się także w zespołach:

1. Sekretariat Stanu Królestwa Polskiego

2. Rada Administracyjna Królestwa Polskiego

Do Spisu Treści

Indeksy Rzeczowe

Do Spisu Treści

Hasła osobowe

Do Spisu Treści

Hasła geograficzne

(położenie geograficzne miejscowości w indeksie określa datacja akt; za podstawę przyjęto datę roczną zamykającą poszyt)

Do Spisu Treści

Informacje dodatkowe

Dzieje przechowywania

Archiwum pozostawione przez Radę Główną Opiekuńczą składało się z dwóch części. Pierwsza to akta centrali Rady Głównej Opiekuńczej, które zostały przekazane do Archiwum Akt Dawnych (według spisu z 1870 r. przekazano 1068 poszytów), druga to akta rad szczegółowych zakładów. W trakcie likwidacji Rady znaczną część akt rad szczegółowych przejęły gubernialne rady opieki społecznej. Akta te z czasem zostały przekazane do archiwów terenowych, a część z nich wywieziono do Rosji. Akta centrali Rady Głównej Opiekuńczej uległy całkowitemu zniszczeniu w 1944 r. w Archiwum Akt Dawnych.

Obecnie zespół przechowywany w Archiwum Głównym Akt Dawnych tworzą akta rad szczegółowych opiekuńczych przejęte po II wojnie światowej z archiwów terenowych w 1965 r. z Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Kielcach — Oddział Radom 146 j. a. oraz w 1968 r. z Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Kielcach 163 j. a.) i akta rewindykowane w 1962 r. ze Związku Radzieckiego. W zespole znajdują się również poszyty przeniesione z zespołu Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych.

Jak cytować?

AGAD, RGO

Opracowanie

Akta Rady Głównej Opiekuńczej zostały zinwentaryzowane w 1968 r. przez Julię Galińską, która sporządziła do nich spis rękopiśmienny bez wstępu. W 1995 r. zespół zmeliorowała Małgorzata Kośka, która zweryfikowała dane dotyczące języka akt oraz zakończyła ich paginację. Dane dotyczące legatów uzupełniła informacjami, jakie zakłady dobroczynne i inne placówki zostały w nich wymienione. W trakcie prac została zlikwidowana różnica między faktyczną ilością jednostek w zespole, a ilością wykazywaną w spisie (powstała ona na skutek nadawania jednego numeru dwóm jednostkom). Jednostki, włączane do zespołu po sporządzeniu spisu w 1968 r. i opatrywane dodatkowymi oznaczeniami literowymi zostały umieszczone na końcu zespołu. Obecnie każda jednostka fizyczna stanowi jednostkę inwentarzową. Do akt zostały opracowane indeksy: osobowy i geograficzny. W sporządzonym wówczas indeksie geograficznym określono położenie miejscowości w guberni na podstawie podziału terytorialnego obowiązującego w Królestwie w latach 1867-1912. Przy ponownej melioracji zespołu w 2019 r. zasada ta została zmieniona (patrz indeks).

Do Spisu Treści

Inne inwentarze

Inw. książkowy ze wstępem i indeksami: geograficzno-rzeczowym i osobowym, oprac. M. Kośka w 1995 r.

Do Spisu Treści

Bibliografia

Dziennik Praw Królestwa Polskiego, t. 4, 15, 70

Zbiór Przepisów Administracyjnych. Wydział Sprawiedliwości, cz. 1, t. 2; Warszawa 1866

Zbiór Przepisów Administracyjnych. Wydział Spraw Wewnętrznych, cz. III, Zakłady Dobroczynne, t. 1-5, Warszawa 1866

Ustaw ob obszczej prizrienii, t. 13, St. Pietierburg; 1993

Z. Grotowski, Rozwój zakładów dobroczynnych w Warszawie, Warszawa 1910

K. Konarski, Archiwum Akt Dawnych w: Straty bibliotek i archiwów warszawskich w zakresie rękopiśmiennych źródeł historycznych, t. 2, Warszawa 1956, s. 71-209

M. Kośka, Pomoc społeczna w zaborze rosyjskim w świetle akt Rady Głównej Opiekuńczej Szpitali 1932-1970, [w:] Nędza i dostatek na ziemiach polskich od średniowiecza po wiek XX, Warszawa 1992, s. 227-235

M. Kośka , Rada Główna Opiekuńcza Szpitali, [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Przewodnik po zespołach. II. Epoka Porozbiorowa, Warszawa 1998, t. 2, s. 275-277

D. Lewandowska, Organizacja opieki i pomocy społecznej oraz dobroczynność w Królestwie Polskim. Rada Główna Opiekuńcza Szpitali. Towarzystwa dobroczynne (1817-1870), [w:] Urzędnicy i urzędy w społeczeństwie XIX wieku. Zbiór studiów, pod. red. A. Kuleckiej, Warszawa 2017, s. 303-224

A. Okolski, Wykład Prawa Administracyjnego obowiązującego w Królestwie Polskim, t. 1, Warszawa 1880

Do Spisu Treści

Zawartość