SPIS TREŚCI
Dzieje Nuncjatury Stolicy Apostolskiej
Nuncjatura Stolicy Apostolskiej. Liber actorum. 1740-1749
Nuncjatura Stolicy Apostolskiej. Liber gratiarum. 1789-1794
Nuncjatura Stolicy Apostolskiej. Informationes et decisiones Romanae. 1679-1769
Nuncjatura Stolicy Apostolskiej, 1661–1794
Inwentarz zespołu PL, 1/6
Opracował Janusz Grabowski
Streszczenie | |
| Archiwum: | Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie PL 00-263 WARSZAWA ul. Długa 7 |
| Numer Zespołu: | Zespół nr 6 |
| Aktotwórca: | Kancelaria nuncjuszy papieskich w Rzeczypospolitej. |
| Tytuł: | Nuncjatura Stolicy Apostolskiej. |
| Daty: | 1661-1794 |
| Rozmiary i Stan zachowania: | 1 mb. (10 j. a.) |
| Abstract | Obecnie w AGAD przechowywane są tylko trzy księgi (libri actorum), a mianowicie: jedna — nuncjusza Fabrycego Serbeloni z 1740 r. oraz dwie — nuncjusza Alberyka Archinto z l. 1746–1749. Księgi te są rejestrem czynności Trybunału Nuncjatury, który w trybie apelacji rozpatrywał kwestie karności duchowieństwa oraz sprawy osób świeckich w wypadku, gdy podlegały sądownictwu kościelnemu, w zastępstwie i na zlecenie kurii rzymskiej. Występują tu na przemian sprawy m.in. dot. sporów duchowieństwa o beneficja, sprawy świeckich i duchownych o dziesięciny i spłaty długów oraz małżeńskie. Z ksiąg łask (libri gratiarum) zachowała się tylko jedna księga — nuncjusza Ferdynanda Marii Saluzzo z l. 1789–1794, do której wpisywano udzielane przez nuncjusza różne łaski, m.in.: dyspensy (np. od wielości beneficjów, od przeszkód kanonicznych do małżeństw i święceń), pozwolenia (np. na czytanie ksiąg zakazanych) oraz odpusty. Poza wymienionymi księgami ocalała (po II wojnie) również księga zatytułowana: Informationes et decisiones Romanae XVII–XVII, zawierająca informacje dot. działalności Trybunału Nuncjatury (głównie z pierwszej poł. XVIII w.), m.in. „decyzje” podejmowane w różnych sprawach przez audytora V. Butio oraz księga zawierająca Varia praeiudicata s. Nuntiaturae in varis manuscriptis z XVII i XVIII w., w której znajdują się m.in. obszerne informacje dot. kościoła unickiego w Polsce od XVI do XVIII w. Oprócz tych ksiąg zachowały się cztery pliki akt luźnych. Pierwszy plik (z l. 1661–1674) zawiera akta nuncjatury polskiej w sprawie misji w Multanach i na Wołoszczyźnie. Są tu informacje dot. m.in. misji franciszkanów konwentualnych oraz listy z Rzymu do Nuncjatury kardynałów P. Altieriego i Francesco Barberiniego. Drugi plik (z l. 1674–1682) zawiera korespondencję Nuncjatury w sprawie płacenia przez duchowieństwo kontrybucji na wojnę z Turcją. Znajdują się tu informacje dot. sporu między szlachtą a duchowieństwem w zakresie płacenia pogłównego generalnego, m.in. listy prymasa i episkopatu w tej sprawie. Trzeci plik (z l. 1753–1754) dot. sporu między fundatorką sufraganii inflanckiej Elżbietą z Ogińskich Puzyniną a bp. sufraganem inflanckim Franciszkiem Dowgiałłą; zawiera m.in. listy obu stron w tej sprawie do Nuncjatury. Czwarty plik (z l. 1754–1759) obejmuje dok. w sprawie ordynacji ostrogskiej, odnoszące się do zatargu powstałego w wyniku „transakcji kolbuszowskiej” ks. Janusza Sanguszki z jego wierzycielami. Jest tu m.in. kopia reskryptu króla Augusta III, znoszącego przymusową administrację dóbr ordynacji. |
| Magazyn | Mag. 214 |
| Język | łac., pol., fran., wł. |
Dzieje Nuncjatury Stolicy Apostolskiej
Nuncjusze Stolicy Apostolskiej, akredytowani przy dworze królewskim, byli poczynając od poł. XVI w. stałymi przedstawicielami papiestwa w Polsce. Prócz pełnomocnictw dyplomatycznych otrzymywali uprawnienia w zakresie sądzenia we wszystkich sprawach podległych jurysdykcji kościelnej oraz przyjmowania apelacji zanoszonych do Stolicy Apostolskiej. W 1797 r., po zniesieniu nuncjatury, część akt przekazano do Wiednia, a następnie do Rzymu, gdzie tworzą obecnie zespół Nuncjatury Warszawskiej w Archiwum Watykańskim. Pozostałe archiwalia (głównie akta audytoriatu) złożono w 1806 r. w Archiwum Ogólnym Krajowym, późniejszym Archiwum Głównym Akt Dawnych. Akta przechowywane w AGAD uległy prawie całkowitemu zniszczeniu we wrześniu 1944 r.
Udostępnianie - Ograniczenia
Udostępnianie - Ograniczenia
Zespół nie jest zmikrofilmowany w całości.
Reprodukowanie
Prawa własności należą do Skarbu Państwa.
Inne Materiały Pokrewne
1. Ocalały wydzielone w końcu XIX w. z akt nuncjatury dok. perg. w liczbie 69, z l. 1673–1793. Przechowywane obecnie w Zbiorze dokumentów pergaminowych AGAD, zawierają m.in.: określenia uprawnień nuncjuszy, instrukcje polityczne i listy polecające, rozporządzenia papieskie w sprawie dyscypliny i organizacji Kościoła, formuły przysięgi obediencyjnej na wierność papieżowi, składanej przez biskupów i opatów polskich oraz dok. z zakresu jurysdykcji w prawach małżeńskich.
Dok. perg. związane z działalnością nuncjuszów papieskich w Rzeczypospolitej znajdują się w Zbiorze dokumentów pergaminowych AGAD (nr. 1387, 2020, 2220, 2225–2226, 2229, 2231–2233, 2235, 2237–2238, 2287, 2289, 2291–2292, 2327, 2894–2900, 2902–2910, 3063, 3141–3151, 3157, 3159, 3164, 3168–3175, 3305–3308, 3313, 3315–3319, 3326–3327, 3373, 6244, 7033).
2. Materiały o charakterze polityczno-informacyjnym wytworzone przez nuncjuszy przechowywane są w Archiwum Watykańskim i sukcesywnie publikowane.
Indeksy Rzeczowe
Hasła geograficzne
Informacje dodatkowe
Dzieje przechowywania
Akta nuncjatury dzieliły losy archiwum, ulegając w 1944 r. niemal zupełnemu zniszczeniu. Do ocalałych szczątków dołączono materiały Nuncjatury pochodzące z zespołu: Varia Oddziału I.
Jak cytować?
AGAD, Nuncjatura
Opracowanie
Opracował Janusz Grabowski
Inne inwentarze
Inw. książkowy ze wstępem, oprac. Janusz Grabowski w 1988 r.
Bibliografia
Acta Nunciaturae Polonie, t. 1-57, wyd. H. D. Wojtyska, Romae-Cracoviae 1990-2007
Grabowski J., Nuncjatura Stolicy Apostolskiej, [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Informator o zasobie, oprac. zbior. pod red. T. Zielińskiej, Warszawa 1992, s. 61–62
Meysztowicz V., De Archivo Nunciaturae Varsaviensis quod nunc in Archivo Secreto Vaticano servatur, Vaticani 1944
Płocha J., Nuncjatura, [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Przewodnik po zespołach. I. Archiwa dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1975, t. 1, s. 267–268
Stebelski A., Akta Nuncjatury Papieskiej w Polsce 1578–1794, [w:] Straty archiwów i bibliotek warszawskich w zakresie rękopiśmiennych źródeł historycznych, t. 1, Archiwum Główne Akt Dawnych, Warszawa 1957, s. 309–311
Wojtyska H. D., Papiestwo-Polska 1548-1563, Lublin 1977
Zawartość
| ||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
| Mikrofilm: A-23648 | ||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
| pieczęć nuncjusza A. Archinto - k. 1av. | ||||||||||||||||||||||
| Mikrofilm: A-23649 | ||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
| Mikrofilm: A-23650 | ||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
| Mikrofilm: A-23651 | ||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
| pieczęcie wyciśnięte przez papier na kartach: 27v, 28v, 30v, 31, 33v, 35v, 36v, 37, 38, 39v, 40v, 42v, 43v, 45v, 46v, 66v, 71v, 79v, 91, 97v, 103, 123v, 130v, 145v. | ||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
| pieczęć wyciśnięta przez papier bp. Płockiego J. Gembickiego - k. 55v | ||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
| pieczęć wyciśnięta przez papier nuncjusza A. Archinto - k. 16 | ||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||